زمان ارسال : پنج شنبه, 27 فروردين 1394 10:22
پرینت

www.organiccenter.ir.کشاورزی زیستی و ژنتیک copy copy

 

مواد آلی زیستی، براساس تعریف نباید حاوی فرآورده‌های مهندسی شده ژنتیک باشند. کشاورزان زیستی برای تولید مواد غذایی زیستی گواهی شده نباید از محصولات زراعی تغییر یافته ژنتیکی، بذر و مواد تکثیری مهندسی ژنتیک یا هرگونه محصولی که حاصل مهندسی ژنتیک باشد، استفاده کنند. برای پی بردن به دلیل این امر، باید ابتدا مهندسی ژنتیک را شناخت و با کاربردها و نگرانی‌هایی که پیرامون این فناوری وجود دارد آشنا شد.
کشاورزان در نظام‌های زراعی رایج در آمریکای شمالی سالانه میلیون‌ها هکتار را به کشت ذرت، کلزا، پنبه و سیب‌زمینی اختصاص می‌دهند که در آنها ژن‌های جدید و بیگانه به گیاه مادری آنها وارد و اضافه شده است. این ژن‌ها، صفات خاصی را در گیاهان ایجاد می‌کنند که به عنوان مثال می‌توان به مقاومت علف‌کش‌ها یا تولید سم (Bacillus thuringiensis (B.t اشاره کرد. محصولات زراعی مقاومت به علف‌کش مانند کلزا به شکلی طراحی شده‌اند که کشاورزان بتوانند از علف‌کش‌های غیر انتخابی برای کنترل علف‌های هرز، بدون آسیب دیدن گیاه زراعی استفاده کنند. گیاهانی که ژن‌های B.t. را دارند در اندام‌های هوایی خود سمی تولید می‌کنند که آفاتی نظیر کرم ساقه‌خوار ذرت، سوسک کلرادوی سیب‌زمینی و کرم غوزه پنبه را از بین می‌برد. همچنین بذر تغییر یافته ژنتیکی کدوتنبل، کتان، گندم و گوجه فرنگی نیز به طور رسمی وارد بازار کانادا شده است. در حال حاضر نیز مطالعات و آزمایش‌های مزرعه‌ای برای دیگر محصولات زراعی و سبزیجات در حال انجام است.
در بحث مهندسی ژنتیک باید به این نکته تأکید کرد که این بحث، علم جدیدی است. ساختار DNA که اساس ژنتیکی هر موجود زنده را تشکیل می‌دهد کمتر از پنجاه سال است که شناخته شده است. نخستین محصولات غذایی تغییر یافته ژنتیکی در اوایل دهه 1990 وارد بازار شد. براساس استاندارد کشاورزی زیستی کانادا، استفاده از ارقام گیاهی، بذر، مواد تکثیری، ژرم‌پلاسم، قلمه یا هرگونه ماده گیاهی که براساس مهندسی ژنتیک یا از موجودات تغییر یافته ژنتیکی یا فناوری مربوط به آن به دست آمده باشد ممنوع است.

تفاوت اصلاح سنتی و مهندسی ژنتیک
یک دورگ، حاصل آمیزش دو فرد متفاوت یا دورگه متفاوت از یک گونه است. این افراد یا از رگه‌ها که به شکل آگاهانه انتخاب و آمیزش داده می‌شوند از بعضی جنبه‌ها با همدیگر تفاوت دارند، چنانکه آمیزش آنها باعث بروز پدیده دورگ برتر می‌شود که مثال آن، آمیزش بین گاو آنگوس و گاو کاولایس یا آمیزش دورگه ذرت است. به استثنای چند مورد، نکته کلیدی این آمیزش‌ها، طبیعی بودن دورگ‌گیری درون‌گونه‌ای در آن‌هاست.
اما یک گیاه تولید شده از مهندسی ژنتیک، حاصل فرآیندهایی غیر طبیعی است. مهندسی ژنتیک مستلزم عبور از موانع و محدودیت‌هایی است که به شکل خاص در طول زمان در موجودات تکامل یافته است تا از تمامیت و ماهیت گونه حفاظت کند. این موانع به دلیل حفظت گونه در برابر هجوم DNA بیگانه و عدم راهیابی DNA گونه به دیگر گونه‌ها وجود دارند. باید خاطرنشان کرد که بسیاری از ژنوم‌ها از جمله ژنوم انسان دارای DNA بیگانه هستند و در نتیجه این موانع همیشه موفق عمل نمی‌کنند.
با این حال، گیاهان همواره تلاش زیادی به خرج می‌دهند تا ژن‌های خودی را از ژن‌های بیگانه شناسایی کرده و آن‌ها را از تلاقی با یکدگیر مصون بدارند و تمامیت گونه‌ای خود را حفظ کنند. تولید یک گیاه مهندسی ژنتیک به معنای از بین بردن تمام این موانع ذاتی و تکاملی در برابر هجوم DNA بیگانه است.

مهندسی ژنتیک چگونه عمل می‌کند؟
متخصصان فناوری زیستی بیش از آن‌که در اصلاح گیاهان زراعی به دنبال کسب صفات مطلوب باشند، تلاش می‌کنند تا ژن‌های مربوط به صات مورد نظرشان را جدا و وارد سلو‌های دیگر کنند. این متخصصان برای وارد کردن ژن‌ها به سلول‌ها، یک بسته چند ژنی را از یک موجود به موجود دیگر منتقل می‌کنند. آن‌ها از قطعات کوچک حلقوی DNA که در باکتری وجود دارد و پلاسمید نامیده می‌شود، استفاده می‌کنند و با برش زدن آن‌ها ژن‌های مورد نظر را اضافه می‌کنند. در این فرآیند، ژن مورد نظر یا راه انداز (معمولاً از ویروس موزاییک گل کلم گرفته می‌شود) و یک نشانگر شرکت دارند. راه‌انداز باعث می‌شود تا ژن جدید به طور کلی کامل و همیشگی وارد سلول میزبان شود. ژن‌های نشانگر معمولاٌ باعث انتقال مقاومت به یک آنتی‌بیوتیک ویژه می‌شوند و روش ساده‌ای را در اختیار دانشمندان برای به‌گزینی سلول‌ها قرار می‌دهند. کلیه سلول‌ها در معرض یک آنتی‌بیوتیک قرار می‌گیرند و هر سلولی که زنده باقی بماند دارای این ژن‌های جدید است.
در فناوری زیستی کشاورزی، وارد کردن ژن توسط تلقیح باکتریایی یا روش‌های مکانیکی انجام می‌شود. در مورد تلقیح باکتریایی، از یک باکتری خاص یعنی گونه Agrobacterium tumefaciens استفاده می‌شود. این باکتری معمولاً باعث ایجاد یک بیماری و تشکیل غده در گیاهان می‌شود. باکتری مورد اشاره باعث ورود یک پلاسمید به سلول‌های گیاهی می‌شود که بر DNA سلول گیاهی غلبه کرده و مواد غذایی مورد نیاز باکتری را تولید می‌کند. متخصصان فناوری زیستی از این پلاسمید به عنوان حامل ژن‌های جدید استفاده و سلول‌های گیاهی را به آن آلوده می‌کنند. سپس این سلول‌ها با یک آنتی‌بیوتیک به‌گزینی می‌شوند و سلول‌های گیاهی که زنده باقی می‌مانند انتخاب و رشد داده می‌شوند.
در گیاهانی همچون غلات که به طور طبیعی نسبت به این باکتری‌ها ایمنی دارند از روش‌های مکانیکی استفاده می‌شود. معمول‌ترین روش مکانیکی، استفاده از تفنگ ژنی است که در آن قطعات ریزی از تنگستن پوشیده شده از ژن به داخل یک محیط کشت سلول گیاهی تزریق می‌شود.

نگرانی‌های مربوط به مهندسی ژنتیک
انتقادات علمی جدی و شدیدی در مورد مهندسی ژنتیک و سلامت فرآیندها و موادی که طی آن در قالب بسته ژنی وارد سلول‌های گیاهی می‌شود وجود دارد. وارد کردن ژن‌های راه‌انداز، بالقوه مشکل ساز است، زیرا مواد ژنتیکی جدید دیگر هیچ‌گاه از سلول میزبان خارج نمی‌شوند. یک سلول در حالت طبیعی تنها ژن‌های خاصی را در واکنش به شرایط خاص فعال می‌کند. ژن‌های راه‌انداز بیگانه که سلول‌های گیاه هیچ آشنایی با آن‌ها و نحوه عملشان ندارند، مانند ژن تولیدکننده سم B.t. در سراسر عمر سلول فعال بوده و پیوسته عمل خواهند کرد. تاکنون مشخص نشده است که آیا ژن‌های راه‌انداز بر دیگر بخش‌های DNA سلولی نیز تأثیر می‌گذارند یا خیر؟ و یا مدت زمان فعالیت و اثرگذاری ژن‌های بیگانه در یک سلول میزبان تا کنون معلوم نشده است.
یکی دیگر از نگرانی‌ها مربوط به نشانگرهای مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌هاست. روند روزافزون خنثی شدن تأثیر آنتی‌بیوتیک به شکل نگران‌کننده‌ای در آمده است. هنوز مشخص نشده است که مصرف مقادیر زیاد محصولات غذایی تغییر یافته ژنتیکی توسط انسان یا دام چه تأثیری بر مقاومت باکتری‌ها (به‌ویژه باکتری روده) به آنتی‌بیوتیک‌ها دارد.
وارد کردن ژن‌ها از گونه‌ای به گونه دیگری که در شرایط طبیعی هیچگونه آمیزش و دورگ‌گیری بین آن‌ها وجود ندارد، نگرانی‌های زیادی را در مورد فرار ژن‌ها به وجود آورده است. این پدیده معمولاً در ویروس‌ها یا باکتری‌ها که مواد ژنتیکی خود را به آسانی مبادله می‌کنند رخ می‌دهد و نگرانی این است که ممکن است ژن‌های وارد شده از یک موجود به موجود دیگری منتقل شود.
هیچ‌یک از روش‌های ورود ژن و انتقال ژن به یک نقطه مشخص از کروموزوم، از دقت قابل قبولی برخوردار نیستند. مشخص نیست که چه مقدار مواد ژنتیکی وارد سلول میزبان شده است، این مواد به چه قسمتی وارد شده‌اند و برژن‌های مجاور و فعالیت سلول به چه شکل تأثیر می‌گذارند. همچنین ممکن است این ژن‌ها پس از یک نسل بی‌ثبات شوند و تحت تأثیر دیگر مکانیسم‌های سلولی خنثی گردند و همین امر بر ثبات رشد و عملکرد گیاهان زراعی تأثیر خواهد گذاشت. اغلب سلول‌های دریافت کننده‌ی ژن‌های جدید، مربوط به موجودات ضعیف هستند که به بیماری حساس بوده و پس از چندی، صفات نامطلوب یا غیر منتظره‌ای بروز می‌دهند هرچند قبل از وارد کردن ژن‌ها، آزمایش‌های متعدد و طولانی مدتی در مورد آن‌ها انجام گرفته باشد.

اثرات جانبی پیش‌بینی نشده
پنبه کاران می‌سی‌سی‌پی در سال 1997، با ریزش ناگهانی 25 درصد غوزه‌ها در 75 هزار هکتار از مزارعی که پنبه مقاوم به رانداپ کشت شده بود، مواجه شدند. شرکت مونسانتو که تولیدکننده بذر این پنبه‌ها بود مجبور به پرداخت میلیون‌ها دلار غرامت شد. ورود ژن مقاومت به علف‌کش رانداپ دارای اثرات جانبی پیش‌بینی نشده‌ای بود که باعث گردید 25 درصد غوزه‌ها ریزش کنند.
کشاورزان ایالت جورجیا در سال زراعی 99- 1998 با کاهش شدید عملکرد سویای مقاومت به رانداپ مواجه شدند. با گرم شدن خاک در بهار، ژن مقاومت به رانداپ باعث شکستگی ساقه، افزایش هجوم قارچ‌ها و کاهش 40 درصدی عملکرد شد. نتایج آزمایش‌ها در شرایط کنترل شده در دانشگاه جورجیا نشان داد که هیچ یک از ارقام طبیعی و تراریخته سویا به جز ارقام مقاوم به رانداپ چنین مشکلی نداشتند و این مشکل فقط در خاک‌های گرم ظاهر می‌شد. بنابراین مشخص شد که صفاتی غیر از مقاومت به رانداپ تحت تأثیر ژن تازه وارد مقاومت به این علف‌کش قرار گرفته‌اند.
لازم به یادآوری است که این مشکل ممکن است در تمام گیاهان زراعی تغییر یافته ژنتیکی که در سطح گسترده وارد بازار شده‌اند رخ دهد، همچنان که این اتفاق افتاده است و بنابراین می‌توان چنین نتیجه گرفت که چنین اثرات جانبی پیش‌بینی نشده‌ای خارج از کنترل تولیدکنندگان محصولات تغییریافته ژنتیکی (همچون شرکت مونسانتو) و سازمان‌ها و انجمن‌های حفاظت از گیاهان زراعی هستند.

 

www.organiccenter.ir.ژنتیک


فرار دانه گرده از محصولات تغییر یافته ژنتیکی
تولیدکنندگان زیستی با مشکلات جدی در مورد محصولات تغییریافته ژنتیکی مواجه هستند. گیاهان آزادگرده‌افشانی که از طریق مهندسی ژنتیک تولید شده‌اند ممکن است با محصولات غیر تغییریافته آمیزش یابند. زنبورها و باد باعث انتقال گرده‌ها از یک مزرعه به مزرعه دیگر می‌شوند. به عنوان مثال، اگر یک کشاورز زیستی، ذرت زیستی را در نزدیکی یک مزرعه ذرت تغییریافته ژنتیکی کشت کند، ذرت‌های او می‌تواند با گرده ذرت تغییریافته ژنتیکی آلوده شود. در این حالت هرگز محصول وی به عنوان زیستی گواهی نمی‌شود و وی بازار زیستی را از دست خواهد داد.
فاصله‌گذاری و مناطق بافر می‌توانند به کاهش دگرگرده‌افشانی با محصولات تغییریافته ژنتیکی کمک کنند، اما ایجاد مناطق بافر وسیع که مانع از این دگرگرده‌افشانی شود در بسیاری از مناطق به طور عملی امکان‌پذیر نیست. گرده می‌تواند مسافت‌های طولانی را طی کند. با وجودی که گزارش شده است گرده ذرت تا 800 متر جابه‌جا می‌شود، اما گزارش‌هایی هم از جابه‌جایی آن تا 140 کیلومتر وجود دارد. همچنین ممکن است بسیاری از کشاورزان نسبت به وجود مزارع محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی در مجاورت مزارع خود آگاه نباشند. گاه سازمان‌های گواهی کننده از کشاورزان زیستی استشهاد نامه‌هایی را طلب می‌کند که در آن‌ها کشاورزان مجاور رسماً اعلام کرده‌اند که در مزارع آن‌ها از محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی استفاده نشده است.
بادشکن‌ها و کمربندهای حفاظتی نیز به کاهش دگرگرده‌افشانی کمک می‌کنند، اما نمی‌توانند به طور کامل از آن جلوگیری کنند. به دلیل وجود چنین مخاطراتی، بسیاری از کشاورزان زیستی از کشت محصولات دگرگرده‌افشانی همچون کلزا و ذرت پرهیز می‌کنند. هرچه استفاده از محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی در یک منطقه افزایش یابد، تولید محصولات زیستی محدودتر خواهد شد.
استفاده از ژن‌های B.t. در محصولات غیر زیستی
در حال حاضر ارقام ذرت، پنبه و گوجه فرنگی تغییریافته‌ی ژنتیکی متعددی در بازار وجود دارد که در آن‌ها از ژن‌های حاصل از (Bacillus thuringiensis (.B.t استفاده شده است. با این حال، ظهور مقاومت حشرات به B.t. بدین معنا خواهد بود که کشاورزان زیستی دیگر نخواهند توانست از B.t. به عنوان عامل مبارزه با حشرات آفت استفاده کنند.
اکنون در کشاورزی این نکته به خوبی به اثبات رسیده است که هرچه آفت‌کش بیشتری مصرف شود، حشرات سریع‌تر نسبت به آن‌ها مقاومت پیدا می‌کنند. کشت میلیون‌ها هکتار محصولات حاوی سم B.t. بدین معنی است که به زودی حشره‌ها به این ماده مقاوم خواهند شد و دیگر نمی‌توان از آن برای مبارزه با آفات در نظام‌های زیستی استفاده کرد.
حشرات آفت می‌توانند همانگونه که به آفت‌کش‌های شیمیایی مقاوم شده‌اند، به محصولات زراعی حاوی آفت‌کش (نظیر سیب‌زمینی B.t. و ذرت B.t.) نیز مقاوم شوند. تنها راهکار مدیریتی کشاورزان این است که زمان و چگونگی ظهور مقاومت را به تأخیر بیندازند. یکی از راهکارها که اکنون نیز توسط صنایع و دولت اعمال می‌شود وادار ساختن کشاورزان به اختصاص بخشی از مزرعه به کشت ذرت غیر تغییریافته‌ی ژنتیکی است. هرچند اثربخشی این راهکار در مورد ذرت B.t. هنوز به طور کامل تأیید نشده است و اکنون این راهکار به طور جدی زیر سؤال است.
در حال حاضر بیش از یکصد ژن B.t. ثبت شده وجود دارد که هریک از آن‌ها یک سم پروتئین کریستالی (Cry) خاص را کد می‌کند. هر سم نیز تنها بر نوع خاصی از حشرات مؤثر است به عنوان مثال سم موجود در سیب‌زمینی‌های B.t. تنها بر حشرات راسته سخت‌بال پوشان (سوسکهایی همچون سوسک کلرادوی سیب‌زمینی) تأثیر می‌گذارند. سیب‌زمینی کاران زیستی که از B.t. برای کنترل سوسک کلرادوی سیب‌زمینی استفاده می‌کنند، با ظهور مقاومت B.t. در این سوسک، دیگر نخواهند توانست از B.t. بهره ببرند.
تهدید منابع بذری فعلی
جریان ژن از محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی، خطری است که گیاهان غیر تغییریافته‌ی ژنتیکی و خویشاوندان آن‌ها را تهدید می‌کند. به عنوان مثال، در کانادا کلزای تغییر یافته ژنتیکی می‌تواند با دیگر اعضای خانواده کلم‌ها دورگ گیری کند. در کشورهای درحال توسعه که خاستگاه بسیاری از محصولات تجاری مورد استفاده در کشورهای توسعه یافته هستند، خویشاوندان وحشی ذرت، برنج، گوجه فرنگی و دیگر محصولات دانه‌ای و سبزیجات نسبت به چنین تهدیدی بسیار آسیب‌پذیر هستند.
در آینده دسترسی به بذر غیر تغییر یافته ژنتیکی، به ویژه برای ارقام شایع دشوارتر خواهد شد. شرکت‌هایی بزرگ تجاری کشاورزی، روز به روز بازار را بیشتر در حیطه قدرت خود درآورده‌اند. مشکل آلودگی بذر هم که در حال حاضر مزید بر علت است. در بهار سال 2000 مشخص شد که بذرهای گواهی شده کلزای غیر تغییریافته‌ی ژنتیکی که به اروپا ارسال شده بود به بذور کلزای تغییریافته‌ی ژنتیکی آلوده بودند که این آلودگی احتمالاً توسط ابزارهای ماشینی کشاورزی ایجاد شده است.

نظریه سازگاری بیشتر محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی با محیط زیست
شرکت‌های تولیدکننده محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی ادعا می‌کنند که این محصولات سازگاری بهتر و بیشتری با محیط زیست دارند. این درحالی است که محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی هنوز هم نیازمند آفت‌کش‌ها و علف‌کش‌ها هستند. در حقیقت، یکی از مطالعات انجام گرفته توسط وزارت کشاورزی ایالات متحده در سال 1999 نشان داد که در بسیاری از مناطق تحت کشت محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی، آفت‌کش بیشتری مصرف شده بود و در بسیاری از این موارد هم عملکردها پایین بود. یکی از مطالعاتی که در سال 1998 در دانشگاه ویسکانسین و با استفاده از 8000 آزمایش مزرعه‌ای انجام شد نشان داد که مصرف علف‌کش در محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی، 2 تا 5 برابر بیشتر از محصولات غیر تغییریافته‌ی ژنتیکی بوده و مصرف علف‌کش در چنین مزارعی ده برابر مزارعی بود که در آن‌ها از روش‌های نوینی همچون مدیریت تلفیقی علف‌های هرز استفاده شده بود.
نکته‌ی دیگری که در این ارتباط وجود دارد این است که گیاهان تراریخته مقاوم به آفت‌کش‌ها بسیاری از موجودات دیگر بوم‌نظام‌های زراعی و طبیعی را نیز تحت تأثیر قرار داده‌اند. تحقیقات بسیار اندکی در این زمینه صورت گرفته است. با این حال، در یکی از این پژوهش‌ها مشخص شد که پروانه‌های قرمزی که از علف شیرهایی تغذیه کرده بودند که به گرده ذرت تغییریافته‌ی ژنتیکی آلوده بودند، در خطر نابودی قرار دارند. استفاده گسترده از محصولاتی که تک تک سلول‌هایشان آفت‌کش تولید می‌کنند، پیامدهای بوم‌شناختی غیر منتظره‌ای را به دنبال خواهد داشت.

پرهیز از آلودگی به محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی
سازمان‌های گواهی کننده زیستی همواره به دنبال راهکارهایی جهت پرهیز از آلودگی به محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی هستند. مراحل زیر برای جلوگیری از آلودگی یک مزرعه زیستی به محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی توصیه شده است:
• نسبت به خلوص و پاکیزگی بذری که از فروشندگان تهیه می‌کنید اطمینان حاصل نمایید و استشهاد رسمی از شرکت تولیدکننده بذر دریافت کنید مبنی براین که بذر آن‌ها عاری از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی است. بسیاری از سازمان‌های گواهی کننده زیستی در اروپا، تولیدکنندگان و فروشندگان بذر را نیز از نظر ارائه بذر عاری از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی گواهی و تأیید رسمی می‌کنند.
• اگر شرکت تولیدکننده بذر قادر به تأیید عاری بودن بذر از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی نیست، بذر را قبل از مصرف به آزمایشگاه ارسال کنید.
• اطمینان حاصل کنید که از مواد تکثیری که ممکن است حاوی مواد و فرآورده‌های تغییریافته‌ی ژنتیکی باشند، استفاده نمی‌کنید. بعضی مواد تلقیح بقولات (همزیست با ریزوبیوم) تغییریافته‌ی ژنتیکی هستند، در حالی که در برچسب آن‌ها این نکته اعلام نشده است. برای گواهی عاری بودن این مواد تلقیح از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی به مدارک رسمی نیاز است.
• موقعیت جغرافیایی مزرعه را از نظر جهت باد و رواناب به دقت بررسی کنید تا مشکلی از نظر انتشار آفت‌کش‌ها وجود نداشته باشد. هریک از مزارع مجاور در بالادست یا پایین‌دست را که از محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی استفاده می‌کند، تعیین کنید.
• در اطراف مزرعه‌ای که ممکن است در معرض فرار گرده باشد، مناطق بافری ایجاد کنید. براساس بررسی واحد پژوهش‌های گرده وابسته به انجمن خاک بریتانیا، گرده کلزا تا چهار کیلومتر و گرده ذرت تا 800 متر جابه‌جا می‌شود.
• به همسایگان خود به طور مکتوب اطلاع دهید که مزرعه شما از نوع زیستی است. به آنها اطلاع دهید که گواهی محصول شما منوط به آلوده نشدن آن با مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی است. اگر همسایگان شما از محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی و نهاده‌های شیمیایی استفاده نمی‌کنند از آن‌ها بخواهید یک استشهاد رسمی مبنی بر عدم استفاده از این مواد را امضا کنند که در این صورت دیگر نیازی به ایجاد مناطق بافری نیست. هنگام برداشت محصولی که در منطقه بافری قرار دارد، توجه داشته باشید که آن را جدا از محصول زیستی خود قرار دهید.
• هنگام استفاده از ماشین‌آلات، از صاحب آن به طور مکتوب بخواهید پاکیزگی دستگاه‌ها را تأیید کند. یکی از موارد ناپسند، استفاده مشترک از ابزارهای ماشینی درمزارع زیستی و غیر زیستی است، به ویژه اگر محصولات زیستی را در بازارهای بین‌المللی به فروش می‌رسانید. سازمان‌های گواهی کننده اروپا از تولیدکنندگان زیستی خواسته‌اند از ماشین‌آلاتی استفاده کنند که هرگز در مزارع محصولات تغییریافته‌ی ژنتیکی به کار نرفته‌اند، زیرا زدودن تمام آلودگی‌های ناشی از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی بسیار دشوار است.
• از شرکت حمل و نقل طرف حساب خود بخواهید به طور مکتوب اعلام کند که ماشین‌آلات و دستگاه‌هایش عاری از هرگونه مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی باشد.
• اگر به پرورش محصولات دامی گواهی‌شده زیستی می‌پردازید، اطمینان حاصل کنید که کلیه علوفه و مکمل‌های غذایی عاری از مواد تغییریافته‌ی ژنتیکی هستند.
• تا آن‌جا که می‌توانید راهکارهای پیشگیرانه را اعمال کنید. این امر به تأیید و گواهی مزرعه و محصولات شما کمک شایانی خواهد کرد.

برگرفته از کتاب اصول کشاورزی زیستی، نوشته‌ی جی والانس، ترجمه، کوچکی، غلامی، مهدوی دامغانی و تبریزی، صفحات 169 تا 177.

 

خبرگزاری گوکرن